نشان داده شده است . در دوره عباسيان ، در بيرون شهر فسطاط ، منطقهء معروف به العسكر ، محل زندگى واليان ، بنا شد . بعدها ، احمد بن طولون ( 254 - 270 ق ) قصر و ميدان اسب‌دوانى و منطقهء معروف به القطايع ( اقطاعات ) ، نزديك العسكر ، را بنا كرد . اين ناحيه مقرّ فرمانروايان طولونى بود ؛ اما پس از انقراض آنان ، مجددا العسكر مركز فرمانروايى حكام قرار گرفت تا اينكه سردار فاطميان ، جوهر ، مصر را گشود و شهر قاهره را بنيان نهاد . « 1 » در نيمهء دوم قرن چهارم هجرى ، چهارده سال پس از بناى قاهره به دست فاطميان ، صاحب حدود العالم مىنويسد : فسطاط قصبهء مصر است . توانگرترين شهر در جهان و بىاندازه آبادان و پرنعمت است و بر مشرق رود نيل قرار دارد . آرامگاه شافعى در آنجاست . « 2 » همين جغرافيادان اضافه مىكند كه « هرمين دو بناست بر سر كوهى به نزديك فسطاط . ملاط آنها از جوهرى است كه هيچ چيز بر آن كارگر نيست . هريك از آن دو هرم چهارصد ارش درازا در چهارصد ارش پهنا و چهارصد ارش ارتفاع دارد و در ميان آن خانه‌هاست . . . اين بنا را هرمس پيش از طوفان بنا كرده است » . « 3 » مقدسى مىنويسد : فسطاط در نظر همگان مركز مصر شمرده مىشود ؛ زيرا ديوانها و دربار امير مؤمنان آنجاست . اين شهر مرز مغرب و سرزمينهاى عرب است . شهر ، گسترش يافته ، مردمش بسيار و سرزمينش شكوفاست . مركز مصر و افتخار اسلام و تجارتخانهء ملتها و مهمتر از مدينة السلام ( بغداد ) و انبار مغرب و بارانداز مشرق است . در ميان شهرها پرجمعيت‌تر از آن نيست . تجارتخانه‌هاى شگفت و بازارهاى پردرآمد و بهترين گرمابه‌ها و بزرگترين جامع را دارد . بندرش پركشتىتر از ديگر بنادر است . پرجمعيت‌تر از نيشابور و بخارا ، مهمتر از بصره و بزرگتر از دمشق است . ساختمانهاى چند اشكوبه در كنار هم در دو ساحل نيل در فسطاط و جيزه « 4 » بنا شده است . يكى از خلفاى عباسى شاخه‌اى از رود نيل را به دور يكى از دو قسمت شهر بكشيد ، پس اين بخش جزيره خوانده شد ؛ زيرا در ميان شاخه اصلى نيل و رود جدا شده از آن قرار داشت ؛ اين

--> ( 1 ) . ويت ، گاستون ؛ قاهره ؛ ص 13 - 14 . ( 2 ) . حدود العالم ؛ ص 175 - 176 . ( 3 ) . همانجا . ( 4 ) . Gizeh